Inside Africa | De apartheid voorbij? Hoe ongelijkheid voortleeft binnen en buiten Zuid-Afrika
496
post-template-default,single,single-post,postid-496,single-format-standard,ajax_fade,page_not_loaded,,qode_grid_1300,footer_responsive_adv,qode-theme-ver-16.8,qode-theme-bridge,wpb-js-composer js-comp-ver-5.5.5,vc_responsive

De apartheid voorbij? Hoe ongelijkheid voortleeft binnen en buiten Zuid-Afrika

De apartheid voorbij? Hoe ongelijkheid voortleeft binnen en buiten Zuid-Afrika

Ik kan me nog goed herinneren hoe ongemakkelijk ik me voelde in Zuid-Afrika in gesprekken over racisme. Ik kan me ook nog goed herinneren hoe ik mijn Zuid-Afrikaanse vrienden (en mezelf) ervan probeerde te overtuigen dat we in Nederland nauwelijks met racisme te maken hadden. Tijdens deze gesprekken schoot ik in de verdedigingsmodus en ik voelde me buitengesloten. Ik ging dit onderwerp daarom het liefst uit de weg om zo de vrede te bewaren en door iedereen aardig gevonden te worden.

Is apartheid écht voorbij?

Als je het niet over racisme wilt hebben is Zuid-Afrika niet de juiste bestemming. Aan het apartheidsregime is in 1990 officieel een einde gekomen, maar daarmee is deze niet verdwenen. Eerlijk gezegd is mijn ervaring dat het hele land nog steeds draait op deze manier van rassenscheiding, zowel vanuit politiek als sociaal-cultureel oogpunt. Daarnaast is het systeem tot stand gekomen door Nederlandse kolonisatie, dus het is niet heel gek dat dit onderwerp keer op keer ter sprake komt als ik in Afrika ben.

Ik vind het wel eens moeilijk me in te beelden hoe onwetend ik was toen ik voor het eerst naar Zuid-Afrika kwam. De afgelopen jaren heb ik in Zuid-Afrika heel veel mensen gesproken uit verschillende landen en van allerlei Zuid-Afrikaanse bevolkingsgroepen. Ze vertelden over hun kijk op het land, de nasleep van apartheid en racisme in het algemeen. Eén ding is zeker: racisme is een uiterst gevoelig onderwerp voor vrijwel iedereen van elke willekeurige achtergrond. Mensen worden boos, verdrietig of lopen weg tijdens dergelijke gesprekken. We voelen ons aangevallen, onbegrepen en niet serieus genomen. Het voelt alsof er een schuldige aangewezen moet worden, maar niemand wil de schuldige zijn.

Het loslaten van de illusie dat ongelijkheid niet bestaat

Achteraf gezien weet ik dat dat precies de reden is waarom ikzelf de gesprekken zo ongemakkelijk vond: ik voelde me beschuldigd van racisme. Ik begreep niet wat ik te maken had met de acties van Nederlanders of Europeanen in het verleden. Waarom werd mij dat nu nog verweten? Ik had het gevoel dat ik moest bewijzen dat ik geen hekel had aan zwarte mensen. Dat ik geen racist was. Dat ik ‘kleurenblind’ was. Voor mij was iedereen gelijk.

En met die laatste twee zinnetjes bleef ik de jaren daarna stoeien in mijn hoofd. Degene die ik daarvan vooral probeerde te overtuigen was ik namelijk zelf. Ik kwam er langzaam achter dat zoiets als kleurenblind zijn niet bestaat. Zeker niet in de wereld waarin ik ben opgegroeid. En ik denk dat juist daar het pijnpunt ligt: doen alsof het niet bestaat. Alsof iedereen gelijk is. Ik wilde dat zo graag geloven, maar helaas bleek dat een onmogelijke opgave. En door jezelf tóch continu te blijven overtuigen dat ongelijkheid een illusie is, bagatelliseer je uiteindelijk het probleem. En dat kwetst een heleboel mensen.

Wat kan ik er aan doen wat er vroeger gebeurd is?

Je hoort mensen vaak zeggen: wat kan ik eraan doen wat er vroeger gebeurd is of wat mijn voorouders gedaan hebben? Ik heb zelf toch geen slaven gedreven? Ik heb apartheid niet bedacht. En dat is precies wat ik dacht als mij verweten werd wat de Nederlanders gedaan hebben in Zuid-Afrika. Uiteindelijk, juist door te accepteren dat er niet zoiets bestaat als ‘kleurenblindheid’ en gelijkheid, werd het mij langzaam maar zeker duidelijk wat daarmee bedoeld wordt.

Ik ben opgegroeid in een wereld van rassenscheiding. Een wereld met ongelijke rechten afhankelijk van je huidskleur. En in die wereld is blank de standaard. (“Blank is geen kleur”). Een wereld en een systeem die jaren geleden gecreëerd is door rijke blanke mensen, waardoor ik elke dag nog geniet van deze bijkomende privileges waar ik me het grootste gedeelte van de tijd niet eens bewust van ben. En waardoor mensen van andere afkomsten elke dag leven met de negatieve gevolgen en vooroordelen van dit diepgewortelde idee over goed en fout.

Dus nee, ik was er niet bij in Zuid-Afrika in de 17e eeuw toen Jan van Riebeeck in Zuid-Afrika aankwam en nee, ik was niet de aanstichter van slavernij in Noord- en Zuid-Amerika, maar door het “werk” dat destijds verricht is, leef ik wel met een grotere vrijheid dan vele anderen simpelweg door mijn blanke Nederlandse etniciteit. Daar staat tegenover dat vele anderen dagelijks te maken hebben met het tegenovergestelde van deze privileges door de acties van dezelfde machtige mensen uit onze geschiedenis.

Maar wat kan ik dan doen?

Regelmatig vragen mensen mij wat we dan wél moeten/ kunnen doen. Dit is een vraag die ik mezelf nog regelmatig stel, maar ook vaak aan vrienden en kennissen van verschillende achtergronden gesteld heb. Uiteindelijk denk ik dat het allemaal begint met erkenning en bewustwording. Die je alleen maar creëert door naar elkaar te luisteren en elkaars verhaal serieus te nemen. Door discussies eens niet uit de weg te gaan, maar vragen te stellen aan de persoon die in eerste instantie een andere mening heeft dan jijzelf.

Ongemakkelijke en kwetsbare gesprekken zijn nodig om patronen te doorbreken, maar tegelijkertijd ook het minste wat we kunnen doen. Ik geloof niet dat we moeten streven naar een moment waarop we geen vooroordelen meer hebben, maar het kan zeker geen kwaad deze vooroordelen eens beter te bekijken. Vraag jezelf eens af waar deze vooroordelen vandaan komen. En of je dezelfde conclusies zou trekken als een persoon met een andere huidskleur, van het andere geslacht of van een andere leeftijd in eenzelfde situatie zou zitten. En vraag eens aan vrienden of familie of zij wel eens kampen met dezelfde gedachten.

Zodra je je bewust wordt van dergelijke gedachten en overtuigingen, en je hierover praat met anderen, komt er verandering op gang. Dan ontstaat bewustwording en begrip. Er ontstaat vertrouwen. Wederzijds respect. Elke (kleine) vorm van bewustwording is daarmee een stapje in de goede richting. En dat begint echt bij jezelf.

8 Reactie's
  • Remco Tauran
    Geplaatst op 21:02h, 27 november Beantwoorden

    Helaas vind je in de geschiedenisboeken weinig tot niets over de tijd van de
    Kolonisatie, die tijd wordt verzwegen. Vindt het heel mooi hoe je je eigen gevoel hierin beschrijft. Het zou zo mooi zijn dat een ieder in wat voor hoedanigheid ook zijn of haar verantwoordelijkheid neemt. #makelovenotwar ❤️❤️

    • Esther
      Geplaatst op 19:13h, 28 november Beantwoorden

      Dat is helemaal waar. Ik denk dat ook dat alleen zal veranderen door kennis te delen en gesprekken over dergelijke onderwerpen met elkaar aan te gaan. En via die weg kan iedereen op haar of zijn manier inderdaad een steentje bijdragen. Dank je wel, dat betekent veel voor me <3

  • Maarten
    Geplaatst op 04:06h, 30 november Beantwoorden

    Wauw. Mooi stuk Esther. Momenteel verblijven wij in Zimbabwe als gezin. Ook hier praten we geregeld over dit onderwerp en zien we wederzijds racisme. Inspirerend om jou stuk juist nu te lezen. Groet.

    • Esther
      Geplaatst op 21:45h, 30 november Beantwoorden

      Dank je wel Maarten! Hoe is dat in Zimbabwe? Loop je daar tegen dezelfde dingen aan? Steven heeft me inderdaad verteld over hét gezin in Zimbabwe;) Heel veel succes daar en wie weet tot ziens!

  • Erik Tigelaar
    Geplaatst op 19:40h, 30 november Beantwoorden

    Hai Esther, goed iets van je te lezen. Het is zoals je schrijft, Neem iedereen serieus, jong, oud, minder bedeeld, geschoold of gekleurd. Een mens is een mens, we zijn allemaal gelijk. Zet hem op en pas goed op jezelf.

    • Esther
      Geplaatst op 21:48h, 30 november Beantwoorden

      Dank je wel Erik, wat leuk wat van je te horen! Daar ben ik het helemaal mee eens. Het erover praten brengt eigenlijk zoveel moois, doordat je je dan steeds opnieuw realiseert dat mensen uiteindelijk eigenlijk allemaal hetzelfde verlangen.

      Dank je wel. Dat zal ik doen:)

  • Ergine Bloem Martijn
    Geplaatst op 13:04h, 01 december Beantwoorden

    Fantastisch Ester! Ik ben helemaal mee eens met alles die je hebt geschreven in dit stuk. Ik word soms verdretig als mensen zeggen dat ongelijkheid op basis van kleur niet bestaat. Zet hem op, je bent een topper.

    • Esther
      Geplaatst op 09:18h, 02 december Beantwoorden

      Dank je wel Ergine. Dat kan ik me goed voorstellen. Ik hoop dat dat in de toekomst zal verbeteren… Dank je wel en ik hoop dat het goed met je gaat. Liefs Esther

Geef een reactie op Maarten Annuleer reactie